Bir süre öncesinde, Pentium 4 ve Athlon işlemciler yükselen güç tüketimleri ve ısı değerleriyle baş ağrısı olmaya başlamıştı. 3 GHz ötesine geçen işlemcilerin 125 Watt'ı bulan güç tüketimleri ve ısınmaları nedeniyle çift ve dört çekirdekli işlemcilerin çok büyük sorunlar getireceğini düşünenler vardı. Standart tip ve özel işlemci soğutucuları yüksek ısıyı ancak uzaklaştırabilirken overclock meraklılarının ilgi duymaya başladığı çözümler sıvı soğutma sistemleriydi.

Üretim tekniklerinin ilerlemesi ve 65 - 45 nm tekniklerine geçişle birlikte işlemci çekirdeği arttı ama beklenenin aksine ısılar düştü. Bunun üzerine soğutucu üreticilerinin daha basit modeller sunması beklenirken daha da iyi modeller birbirini izledi. ZEROtherm NV120 ve Thermalright Ultra-120 Extreme soğutucuları karşılaştırıp her ikisinin de overclock durumunda bile çok iyi sonuçlar aldığını gördük.


Sıvı soğutma sistemlerinin temelleri

İşlemci yüzeyine temas eden ve termal macunun da katkısıyla ısıyı alıp içeriği büyük gövdeye ileten işlemci soğutucuları, sahip oldukları fanlar yardımıyla ısıyı uzaklaştırmaya çalışır. Fanın ilettiği havayla ısının uzaklaştırılması sırasında verim çok yüksek değildir. Halbuki sıvı soğutma sisteminde işlemci yüzeyindeki ısı çok daha büyük oranda alınır ve hızla uzaklaştırılır. Sıvı soğutma sisteminde ısıyı yüzeyden alan bloklar, sıvıyı dolaştıran pompa, sıvının ısısını düşüren radyatör ve radyatörün ısısını düşüren fanlar vardır. Ayrıca dolaşım için plastik borular ve su eklemek için rezervuara yer verilir. Çoğu kişi kaçak olur da bilgisayarım arızalanırsa diye korkar ama bu sistemlerde kullanılan saf su iletken değildir ve sızsa bile kısa devreye neden olmaz.


Çoğu sistemde saf su yerine bir de katkı dolaşır ki bu sayede sistemdeki metal parçalar korozyona uğramaz ve donma ısısı düşer. Bloklar genelde işlemci için üretilir ama ekran kartı, sabit disk, bellek ve yongaseti bloklarına da rastlayabilirsiniz. Çoğu komple sette sadece işlemci bloğu vardır. Bu sistem arabadaki motor soğutma sistemine benzer. Radyatörün oluklu yapısı arabanın önündeki radyatör gibidir. Radyatör ne kadar büyükse ısıyı düşürme kapasitesi o derece yükselir. Pompalar genelde 12 Volt ile çalışır ve doğrudan PSU üzerinden beslenir. Bunların belirli kapasitesi vardır. Bir saatte ne kadar litre sıvı dolaştırabilir ve sıvıyı kaç metre yükseğe basabilir gibi... Hortumların bağlantılarını ve sıvı akışını gösteren pervaneli sayaçları da unutmamak lazım.

600 Watt soğutma kapasiteli Aquagate Max

Cooler Master denince akla ilk olarak soğutma ürünleri geliyor. Ne de olsa firmanın adının anlamı "Soğutma Ustası" Cosmos ESA kasasını çok beğendiğimiz firma bir diğer ESA uyumlu ürüne imza atmış oldu. NVIDIA ESA teknolojisini destekleyen Cosmos ESA kasaya Aquagate Max sıvı soğutma sisteminin kurulumunu yaptık. Ancak öncesinde test sistemimizi Thermalright Ultra-120 Extreme ile deneyip ısı değerlerini not aldık ki kurulumdan sonra değişimleri görebilelim. Şimdi ilk olarak sistemin teknik özelliklerini listeleyelim ve ardından kutusunu açarak içinden çıkanları görelim. Firmanın internet sitesinde sunulan teknik özellikler:

• İşlemci uyumluluğu: Intel Soket 775, AMD Soket 754/939/940/AM2/F
• Soğutma kapasitesi: 600 Watt
• Ağırlık: 1.7 kilogram
• Bağlantılar: 3/8 inç (9.5 mm)
• Soğutma bloğu: 50 x 50 x 42 mm boyutlu bakır
• Radyatör: 300 x 142 x 71 mm boyutlu alüminyum
• Fanlar: 2 tane 120 x 120 x 25 mm boyutlu ve yeşil LED'li, 850-2400 devir, 71.81 CFM, 22 dBA, 40 bin saat ömür, 4-pin PWM bağlantılı, 4.8 Watt güç
• Pompa: 47 x 62 x 60 mm boyutlu, 450 litre/saat, Jingway DP-600, en yüksek 2 metre, 50 bin saat ömür, 23 dBA, 8 Volt gerilim ve 6.5 Watt güç
• Rezervuar: 122 x 89 x 74 mm boyutlu ve 340 ml kapasite
• Borular: 3/8 inç (9.5 mm) PVC boru, toplam 3 metre
• Soğutma sıvısı: Yeşil renk 260 ml glycol, -10 derece donma noktası, 2 yıl ömür
• Isı alıcıları: 2 tane 98 x 20 x 45 mm boyutlu

Görüldüğü gibi tam takım bir sete sahibiz. Kutuyu heyecanla açtığımızda karşımıza siyah bir kutu çıktı. Bu kutu içinde 3 metre uzunluklu şeffaf PVC boru ve kullanma kılavuzu yer alıyor. Hemen altında beyaz renk koruyucu sünger var. Bunu da kaldırınca tüm parçalar bir arada görülüyor. Kutulama gerçekten mükemmel ve parçaların taşıma sırasında zarar görmesi mümkün değil. Yukarda saydığımız onca parça gözünüzü korkutmasın. Sistemin kurulumu kolay. Çünkü bazı parçalar çift yuva kaplayan 5.25 inç sürücü şeklinde bir araya getirilmiş. İlk olarak bu kısmı incelemeye alıyoruz.



Kullanıcıya büyük kolaylık sağlayan tasarımla pompa, rezervuar, akış göstergesi, seviye göstergesi ve elektronik kontrol devresi tek bir kutuya sığdırılmış. Bu kutu kasanın ön panelindeki 5.25 inç sürücü yuvalarından ikisini işgal ediyor. Kasası küçük olanların dikkat etmesi lazım. Arzu edenler kasa dışına da koyabilir ama boru ve kablo bağlantılarını hesaba katmak kaydıyla. Önceki model olan Aquagate de benzer tasarımı içeriyor. O modelde radyatör ve fan da aynı kutu içindeydi. Ancak seviye ve akış göstergeleri yoktu. Alan darlığından dolayı küçük radyatör ve 80 mm çaplı yüksek devirli fan kullanılmış ve verim istenen seviyede olmamıştı.


Yeni modelde radyatör ve fan harici. Bu nedenle ön paneldeki büyük yeşil pencereden sıvı seviyesi, küçük penceredense akış durumunu gösteren pervane izlenebiliyor. Sağ alt köşedeki LED ise sıvı ısısı 70 C üstüne çıkarsa ya da sıvı seviyesi en düşük değer altına düşerse alarm veriyor. Sıvı ısısını ölçmek için gerekli olan iki alıcı paketten çıkıyor. Bunları ilerleyen fotoğraflarda görebilirsiniz. Birisi işlemci bloğuna girmeden önce, diğeriyse işlemci bloğundan sonra yerleştiriliyor ve bu sayede ESA destekli anakart içeren sistemlerde sıvı sıcaklığı değişimi izlenebiliyor. Sıvıyı yükleme işlemi bu kutu üzerindeki büyük vida çıkarılarak yapılıyor.



Pompanın boyutları hayli küçük. Önceki modeldeki 220 Volt pompa yerine 8 Volt model tercih edilmiş. Bizce doğru bir karar. Saatte 450 litre sıvı dolaşımı yapabiliyor. Zaten tüm sistemdeki sıvı 1 litre civarında olduğundan 8 saniyede bir sıvı sistemi baştan sona dolaşmış oluyor. Jingway DP-600 pompanın 23 dBA gürültüsü yakından hissedilebiliyor. En yüksek basım seviyesi 2 metre olduğundan rahatlıkla yetiyor. Verilere göre çalışma ömrü 50 bin saat. En azından 5 sene dayanacak kapasitede. Rezervuarın kapasitesi 340 ml yani 1/3 litre civarında.



İşlemci bloğunun takılması

İşlemci bloğunun işçiliği oldukça iyi. Bloğun bakırdan üretilmiş olan gövdesi nikelle kaplanarak korozyondan korunması sağlanmış. Bloğun tek girişi ve tek çıkışı var. Taban kısmı pürüzsüz ama ayna gibi parlak değil. Kutudan gerekli olan termal macun da çıkıyor. Termal macunun son derece katı bir formatta olduğunu fark ettik. İşlemci bloğunun içini açınca çok basit bir yapıda olduğu görülüyor. Bağlantı noktasından giren sıvı metal oluklar arasından geçip ısıyı mümkün derece söküp alıyor ve bloğu terk ediyor. İkisi de aynı tip olduğundan giriş ve çıkışın yeri mühim değil. Fotoğrafta turuncu renk sızdırmazlık contası görülüyor.





Anakartın kasadan sökülmesi şart. Çünkü işlemci bloğunun montajı için anakart arkasına metal plaka konulması gerekiyor. Kullandığımız EVGA 680i anakartın çıkardığı sorunlardan biri işlemci slotunun arkasındaki küçük boyutlu direnç oldu. Arka yüze konmuş bu direnç nedeniyle metal plaka tam olarak oturmadı. Montajı bu şekilde yapmak mümkün değildi. Ancak neyse ki durumu hesap eden Cooler Master pakete diğer tip bağlantı aparatını da koymuş. Metal plaka yerine 4 tane civatayla kurulumu sorunsuzca gerçekleştirdik. İşlemci bloğu yerine çok kolay oturuyor ve sorun çıkarmıyor.



Peki ya radyatör?

Bu modeldeki 300 x 142 x 71 mm boyutlu radyatör üzerinde 120 x 120 x 25 mm boyutlu çift fan var. Radyatörün kıvrımlı yapısına rağmen bakır yerine alüminyumdan üretilmiş olması maliyeti azaltan bir etken. Fanlarda yeşil renk parlak LED var. Sistemde dolaşan sıvı rengi de yeşil olduğundan ahenk sağlanıyor. Fanların en düşük devri 850 rpm ve bu hızdayken sadece 22 dBA gürültü yaparak asla rahatsızlık vermiyorlar. Her iki fan da 4-pin PWM bağlantı içeriyor ve hızları kontrol edilebiliyor. Fanları ana kutuya bağladığınız için manuel hız kontrolü yapamıyorsunuz. Anakartınız ESA destekli değilse fanların sürekli 2400 rpm çalıştığına ve eğey uğultu yaptığına şahit olacaksınız. Keşke ana panelde manuel hız kontrolü olsaydı.



Bu uzun radyatörü her kasaya kolayca takamazsınız. Kasa dışına montaj için gerekli bağlantı verilmiyor. Radyatörün uygun olduğu kasalar, en tepede iki tane 120 mm fan içeren modeller. Cosmos ESA tam bu tanıma uyuyor. Cosmos modelinde de tepede 2 tane 120 mm fan var. Bunları çıkarıp radyatörü kolayca takabilirsiniz. Yeni model olan Cosmos S'deyse üç tane 120 mm fan yuvası olduğundan daha büyük olan radyatörler bile konumlandırılabiliyor. Radyatöre hava üfleyen fanlar aynı zamanda kasa içindeki ısıyı da dışarı atma görevini üstleniyor olacaklar. Ancak burda bir noktaya dikkat etmek lazım. Radyatör ve fanları gövde içinde olduğuna göre kasa içindeki ısının sistem üzerinde önemli etkisi var. Kasa içi sıcak hava radyatöre üflendiğine göre radyatördeki sıvının daha serin olmasını beklemek yanlış olur.



Isı alıcılar sayesinde sıvı sıcaklığı takip edilebiliyor. Bunlardan birini işlemci bloğu öncesine diğeriniyse çıkışına yerleştiriyoruz. Kontrol panelinde önceki modeldeki gibi LCD ekran olmadığından sıcaklıkları sadece ESA destekli anakarta rapor edebiliyor. NVIDIA denetim masasına girilerek sıcaklık değerleri takip edilebiliyor ve bunlarla ilişkili olarak fanların devirlerinin otomatik olarak değişmesi sağlanabiliyor. Örneğin sıcaklık X C olunca fan devrini %30'dan %75'e çıkarmak için komut verebiliyorsunuz. Alıcılara bakarak boru montajının ne derece kolay olduğunu anlayabilirsiniz. Boru ucunu düz biçimde kestikten sonra vidalı kapağı açıp boru üzerinde ilerletiyoruz. Ardından da boruyu iterek oturttuktan sonra vidasını sıkıyoruz.

Kurulumu bitirelim



Görüldüğü gibi 260 ml kapasiteli yeşil renk glycol sıvısı bizlere sunuluyor. Sıvıyı olduğu gibi kullanmıyoruz yoksa yetersiz kalır. İlk olarak 3 katı değerinde saf suyla karıştırıyoruz. Karışımı hazırladıktan sonra sistemi dolduruyoruz. Tavsiyemiz sistemi ilk olarak kasa dışında çalıştırmanız. Böylece sızıntı var mı görürsünüz. En azından 1 saat kasa dışında çalışmasını sağlayın. Kasa dışında çalıştırabilmek için PSU hilesi yapmak lazım. PSU'nun anakart fişindeki 3 ve 4 nolu yeşil ve siyah renk kabloları ataçla birleştirip PSU'yu kasa dışında çalıştırıyor ve su soğutma sistemimize güç veriyoruz. Rezervuarın diğer parçalardan yüksek olmasına özen gösterin. İlk başta sistemde hava kabarcıkları dolaşacak ama bunlar zamanla azalacak. Radyatörü hafifçe sallayarak hava kabarcıklarının çıkışını hızlandırabilirsiniz.


Bu şablona bakarak kurulumun nasıl olması gerektiğini anlayabilirsiniz. Radyatör ve fanlar en tepede, ana ünite mümkün olduğunca üstteki 5.25 inç sürücü yuvalarında ve ısı alıcıları işlemci bloğunun giriş ve çıkışlarında. Parçaları yerlerine tutturduktan sonra ana üniteye ait fişlerin de bağlanması gerekiyor. Isı alıcılarının fişlerini C1 ve C2 adlı fişlere, anakarttaki USB fişinden gelen kabloyu USB yazan yere, PSU'dan gelen Molex fişini Power yazan yere, fanların 4-pinli fişleriniyse fan1 ve fan2 yazan yerlere bağlayın. Sistem kurulumundan sonra hoş bir görünüm ortaya çıkıyor. Kullandığımız Cosmos ESA kasa kurulum için en uygun modellerden biriydi. İsteyenler sisteme VGA, disk, yongaseti ve bellek bloğu da ekleyebilir. Şimdi sıra gelsi ısı değerlerini gözlemlemeye.

Test sistemindeki bileşenler

• Intel Core 2 Duo E4300 1.8 GHz çift çekirdekli işlemci
• EVGA 680i ESA onaylı anakart
• 2 x 1 GB A-Data Vitesta Extreme Edition DDR2-800 bellek
• 512 MB NVIDIA GeForce 9600GT ekran kartı
• Cooler Master Cosmos ESA kasa
• Tagan 1100 Watt PSU

İlk aşamada Thermalright Ultra-120 Extreme ile ölçümler yaptık. Bu soğutucuya Fander 120 mm fan ekledik ve devir olarak bir kez 700 ve bir kez de 1400 rpm uyguladık. Sistemi bekleme konumunda ve çift çekirdek %100 yük altındayken gözlemledik. Ayrıca FSB değerini 200 MHz yerine 333 MHz seçerek overclock yaptık. Denemeler sırasında oda sıcaklığı 24 C idi. Yüklemeleri CPU Burn programının iki kopyasını çalıştırarak yaptık ve ThrottleWatch ile çekirdek kullanım yüzdesini ve frekansı takip ettik. Sıcaklık ölçümlerinde SpeedFan, CoreTemp ve Intel Thermal Analysis Tool yazılımlarından destek aldık.





Sonuç değerlendirmesi

Cosmos Aquagate sıvı soğutma sistemi bazen az bazen çok farkla da olsa tüm ısı ölçümlerinde en iyi dereceleri elde etti. Radyatör fanları düşük devirdeyken, Thermalright Ultra-120 Extreme'in yüksek devir fanla elde ettiği değerlerin altına inmeyi başarıyor. Aquagate Max'in radyatör fanları yüksek devirde rahatsız edici gürültü yaptığından ve fan devri düşükken elde ettiği sonuçlar çok az fark ettiğinden düşük devirde kullanılması uygun olacaktır. İşlemci 3 GHz overclock edildiğinde tam yük altında ısı farkları epey açıldı. Fanları düşük devir seçince su soğutmanın 11 C gibi önemli bir fark attığını gördük. Sisteme VGA bloğu ekleyerek sessiz ve serin bir bilgisayar elde edebilirsiniz.



Kafadaki tek soru işareti ESA destekli anakartı olmayanların bu sistemi nasıl idare edeceği. Sıcaklıkları görmek ve fan devrini ayarlamak mümkün olmayacağından tam devirde kafa şişirmesini önlemek için modifikasyon yapmak gerekecek. Fan1 ve fan2 çıkışlarına hız kontrolcüsü bağlayıp ekonomik ve basit bir çözüm üretebilirsiniz. Bu tür kontrolcüler 3.5 inç sürücü yuvasına vb takılabiliyor. Yeni bir anakart alacak olanlarsa 680i ve 780i yongasetli modelleri tercih ederek çözüme ulaşabilir. Cooler Master'ın Aquagate Max modeli önceki versiyondan epey ilerde. Ülkemizdeki satışından Segment Bilgisayar sorumlu. Son kullanıcı fiyatı Nisan ayında belli olacak. İncelemeye gönderen Cooler Master'a teşekkür ediyoruz.