Görkem Yıldırım

ZEROtherm HC92 CU 8800 ve Thermalright HR-03 GT Karşı Karşıya

Ekran kartlarıyla birlikte gelen standart tip soğutucular çoğu zaman maliyet kaygısıyla durumu idare edecek seviyede üretiliyor. Isıyı uzaklaştırma görevini yerine getiren ve GPU'yu koruyan standart VGA soğutucları bazen sessiz bazen de gürültülü oluyor. Bu tür durumlarda kullanıcının başı şişebiliyor ve ekran kartını overclock etme şansı da azalabiliyor. Kimi üreticilerse bu durumun bilincinde olan son kullanıcıların ilgisini çekmek için özel soğutuculu kartlar üretiyor. Bazen özel soğutuculu kartlar lüks versiyon gibi az fiyat farkıyla sunuluyor. Bazen de fabrika çıkışı overclocklu kartlar özel soğutucuyla sunulup kullanıcı memnun edilmeye çalışılıyor.

Sahip olduğunuz ekran kartının soğutucusu gürültülü ve canınızı sıkıyorsa ya da overclock kapasitesini yükseltmek istiyorsanız önünüzde farklı seçenekler var. Çok sayıda farklı firma ekran kartı soğutucusu geliştiriyor. Ancak en can alıcı nokta bu soğutucuların hangi ekran kartlarıyla uyumlu olduğu. Malum en hızlı değişim gösteren alanlardan biri ekran kartları. AMD ve NVIDIA'nın GPU'ları 6 ayda bir güncelleniyor ve satılmakta olan bir ekran kartı soğutucusu yeni GPU'lar ile uyumsuz olabiliyor. Bunun altında yatan iki nedenden biri bağlantı noktalarının yerleri, diğeriyse GPU'nun yaydığı ısının şiddeti. Neyse ki ikinci sorun ortadan kalkmaya başladı. 65 ve 55 nm tabanlı yeni GPU'lar sayesinde ısınma sorunları azalıyor.

Son nesil ekran kartları olan GeForce 8800GT, 8800GTS-512, 9600GT ve Radeon HD3850 - 3870 ile uyumlu VGA soğutucuları satışa sunuldu. Bunlardan ikisi test merkezimizin konuğu oldu. Her ikisini birden test edip karşılaştırabilmek için desteklenen ekran kartlarına bakıp ortak bir model bulmamız gerekiyordu. Elimizdeki kartlar içinden en uygun olanı GeForce 9600GT idi. Bu incelemede NVIDIA GeForce 9600GT'yi ilk olarak tek yuva kaplayan referans soğutucusuyla, sonra da Thermalright HR-03 GT ve ZEROtherm HC92 CU 8800 Hurricane ile test ettik. Thermalright sitesi soğutucunun 9600GT uyumunu onaylıyor. ZEROtherm şimdilik bilgi vermiyor ama yapı benzerliğinden ötürü GeForce 8800GT destekli bir soğutucunun 9600GT'yi de destekleyeceğini biliyorduk.

Thermalright HR-03 GT'ye yakından bakış


HR-03, HR-03 R600 ve HR-03 Plus modelleriyle büyük başarı elde eden Thermalright firması yeni ekran kartlarıyla uyumlu olan HR-03 GT modelini piyasaya sürmekte gecikmedi. Genel yapı fazla değişmedi ama GPU bağlantı noktalarıyla ilgili düzenlemeler yapıldı ve setle gelen alüminyum soğutma bloklarının sayısı ve boyutu değişti. Nikel kaplı 6 bakır ısı borusu içeren soğutucunun gövdesi çok sayıda ince nikel kaplı alüminyum yaprak içeriyor. Bu yapraklarda küçük boyutlu çok sayıda girinti ve çıkıntı var. Oldukça büyük boyutlu olduğundan (133 x 156 x 38 mm) ağır bir soğutucu (410 gram) ama boyutun verdiği avantaj fansız olarak da kullanılabilmesi.

Çift taraflı montaj imkanı olan soğutucu bu sayede kasa içindeki duruma göre konumlandırılabiliyor. Soğutucu paketinden fan çıkmıyor ama 92 mm fan bağlamak için gerekli olan aparatlar var. Kutudan çıkanlar büyük bir termal macun şırıngası, monaj vidaları, arka panel plakası ve belleklerle güç devreleri için soğutucu alüminyum bloklar. Bu blokların uzunu var, kısası var. Ekran kartındaki bellek dizilimine göre karar vermek gerekiyor. Gelen kullanma kılavuzu ve üretici sitesi montajla ilgili detaylı bilgileri sunuyor. Sitedeki açıklamanın fotoğrafları daha net. Soğutucunun nikel kaplı bakır tabanının yüzeyi pürüzsüz olmasına rağmen ayna gibi parlak değil. Uyumlu olduğu GPU'lar:

NVIDIA

• 6800 serisi
• 7800 serisi
• 8600GTS
• 8800GT
• 8800GTS-512
• 9600GT

AMD

• X1800 serisi
• X1900 serisi
• HD3850
• HD3870

Detaylı liste için bu adresi ziyaret edebilirsiniz.

Montaj işlemi


NVIDIA GeForce 9600GT ekran kartının referans soğutucusu GeForce 8800GT'deki referans soğutucuyla aynı gibi. Boyutlar aynı ve her ikisi de tek slot kaplıyor. Ayrıca GeForce 9600GT referans soğutucuda yer alan fanın çapı biraz daha geniş olduğundan çalışırken fazla gürültü yapmıyor. Ancak soğutma performansı idare eder seviyede ve çok iyi değil. Bu soğutucuyu çıkarmak çok kolay. Kartın arkasındaki 12 yaylı vidayı çıkarınca soğutucu kendini atıyor. Fan fişini karttan ayırınca ortaya çıkan tablo şöyle.


Orta kısımda GPU için bakır bir alan hazırlanmış. Soğutucu epey ince ve alüminyumdan üretilmiş. Ayrıca da hafif. Bellekler ve güç devresinin ısısını soğutucuya aktarmak için beyaz renk ciklet tarzı ısı pedleri kullanılmış. Bunlar basınç ve ısıyla ezilip büzülmüşler. G94 GPU'unun çekirdeğinin 45 derece açıyla konumlandırıldığını görüyoruz. Tabi soğutucuyu çıkarınca kartta geriye kalan epey termal macun kalıntısı var. Bunları iyice temizlemezsek diğer soğutuculardan verim alamayız. Önce kağıt mendille iyice siliyor, sonraysa alkol damlatılmış bezle tüm kalıntıları alıyoruz. Aksi hale kendinden yapışkanlı alüminyum ısı bloklar iyi yapışmaz ve zamanla kendiliğinden düşer.


Temizlikten sonra bellek ve güç devresi soğutucularını özenle yerlerine yapıştırıyoruz. Lütfen dikkat, en tepedeki bellek soğutucuları ince tip olacak ve böylece HR-03 GT'nin ısı borularıyla çakışma yaşanmayacak. Artı biçimli bu metal parçanın üzerine yalıtkanlık sağlayan şeffaf plastiği yapıştırıyoruz. Soğutucuyu kartın arkasına takmak için paketten çıkan 4 vidayı bu bağlantı aparatına tutturuyoruz. GPU üzerine termal macun sıktıktan sonra soğutucuyu oturtup diğer plakayı da üstüne takarak montajı bitiriyoruz. Montaj kolay ve kısa sürede bitiyor.


Kurulumdan sonra ortaya çıkan görüntü böyle. Soğutucu kartın arkasına gelince yongaseti soğutucusuna epey yaklaşıyor. Bu durumda 92 mm fan eklemek hayal oluyor. Ancak işlemci soğutucunuzun fanı bu bölgeye hava üfleyecek biçimde tasarlanırsa kolaylıkla fansız biçimde kullanabilirsiniz. Bu kurulumda ekran kartı çok yer kaplamadı. Sadece kendine ait tek bir yuva ve üstündeki PCIe x1 yuvasını işgal etti. Overclock yapacağım mutlaka fan da eklerim diyorsanız soğutucuyu ön tarafa monte etme zamanı gelmiş demektir.


Soğutucuyu arkaya değil de öne takmak isterseniz o işlemler de oldukça benzer. Bu kez paketten çıkan dört vidayı artı biçimli parçaya değil de büyük bağlantı plakasına takıyoruz. Bu plaka kartın ön yüzüne yerleştiriliyor ve artı biçimli metali arka tarafa takıyoruz. Bundan sonra geriye kalan 4 somunu takıp sıkmak. Bu kurulum da çabucak bitiyor ve fazla beceri istemiyor.


Öne yapılan kurulumda görünüm oldukça ihtişamlı. Kartı kasaya taktıktan sonra görüldüğü üzere toplam 3 yuva işgal eder hale geldi. SLI kurulumu yapmıyorsanız sorun olacağını zannetmiyoruz. Tek sıkıntı fan olmayınca bu alana nasıl serin hava verileceği. Kasa sol kapağında emici fan olmasında fayda var.


En iyi sonuçları almak isteyenler 92 mm genişlikli fanı soğutucu üzerine ekleyecek. Bu bağlantı için kutudan çıkan iki ince tel kullanılıyor. Bu tellerle yapılan bağlantı çok sağlam değilmiş hissi uyandırıyor olsa da montajdan sonra kartı şiddetlice salladığımızda fanda kımıldama olmadığını gördük. Fanı da ekleyince ortaya çıkan görüntü bazılarını dehşete düşürebilir. Kart bir anda apartman gibi kat kat yükseldi. Bunu bir de kasa içinde görelim. Bir ekran kartına 4 yuva vermek biraz korkutucu gelebilir. Test sonuçlarını görmeden yorum yapmayalım.

ZEROtherm HC92 CU 8800 Hurricane


ZEROtherm'in bu VGA soğutucusu oldukça büyük modellerden bir diğeri ama fan içerdiği için boyutlarını makul görmek lazım. Soğutucunun tasarımı fütürustik ve en üstteki plastik kapak 4 vida sökerek çıkarılabiliyor. 169.7 x 97.1 x 54.4 mm boyutlu soğutucunun ağırlığı 372 gram. 4 ısı borusu içeren soğutucu tabanından yapraklarına ve ısı borularına kadar bakırdan üretilmiş. Bakır üzerinde kaplama olmadığından zamanla kararma olmasını bekleyebiliriz.


Dört vidayı sökünce üstteki plastik kapak gövdeden kurtuluyor. Kapağın görevi hava akışını düzenlemek. Kapaksız kullanım overclock durumları için tavsiye ediliyor. Bu soğutucuyu çok farklı biçimde kullanmak mümkün. Tamamen fansız ve kapaksız, fanlı ve kapaksız, fanlı ve kapaklı olmak üzere 3 farklı kullanım durumu var. Ayrıca fana ait hız kontrolcüsü olduğundan fan hızını 1500 - 3300 devir arasında değiştirmek mümkün olabiliyor. 92 x 25 mm boyutlu mavi LED'li fanın gürültüsü 19 - 40 dBA arasında değişiyor. Uyumlu olduğu kartlar:

NVIDIA

• 7600 serisi
• 7800 serisi
• 7900 serisi (GX2 hariç)
• 8500 serisi
• 8600 serisi
• 8800 serisi

AMD

• X1600 serisi
• X1800 serisi
• X1900 serisi
• X2600 serisi

Kutudan çıkanlar soğutucu dışında termal macun, hız kontrolcüsü, bağlantı aparatları ve bellek-güç devresi soğutucuları. Montaj için GeForce 9600GT kartımızı hazır hale getirdik. Daha sonra kutudan çıkan yeşil renkli alüminyum ısı bloklarını uygun biçimde belleklere ve güç devrelerine yapıştırdık. Bu modelde 3M marka yapışkan bant kullanılmış. Biraz daha sıkı tuttuklarını söyleyebiliriz.


Montaj işlemi son derece basit. Kullanılan ekran kartı modeline göre soğutucu tabanındaki deliklere paketten çıkan 4 vida takılıyor. Bu vidaların iki ucu dişli. Böylece bir ucundan soğutucuya, diğer ucundansa kart arkasına takacağımız somunlara bağlanıyorlar. Soğutucuyu kapaksız ve fansız olarak takıp ilk denemeleri bu şekilde yaptık. Fansız ve kapaksız haldeyken aşırı yer kaplamıyor. Bundan sonra kasa içine yerleştirdiğimizde bazı modern kartlarda olduğu gibi toplam 2 yuva işgal ettiğini gördük.


Elbette bizim kullandığımız kartın düşük ısı değerleri nedeniyle fansız çözüm uygulanabiliyor. Ancak çoğu kullanıcı fanlı kullanımı tercih edecektir. Fanı yerine takınca soğutucu yüksekliği artıyor. 7 yapraklı fan epeyce kalın. Kasa içindeki görüntü fanla beraber renk değiştiriyor. Ekran kartının kapladığı yer 3 yuvayı da geçti. Mavi renk LED epey hoş görünüyor. Fan devrini değişince LED parlaklığı da artıp azalıyor. Fan böyle açıktayken hemen yandaki yuvaya kart takmak pek doğru değil.


Kapağı takınca boyut bir miktar daha artıyor ama en azından fan pervanesini koruma altına almış oluyoruz. Görüldüğü gibi kart artık toplam 4 yuva işgal ediyor. SLI kurulum yapacaksanız ikinci karta bu soğutucudan takmanız mümkün olmayacaktır. Fanın hızı değişiyor dedik. En düşük devirde epey sessiz ama en üst devir olan 3300 rpm'de uğultusu epey hissedilir ve rahatsız edici olabiliyor. Test sonuçlarına bakıp fan hız değişiminin kaç C etki ettiğini göreceğiz. Bakalım yüksek hıza değiyor mu?

Test zamanı

Bu incelemede GeForce 9600GT ekran kartını referans frekans değerlerinde bırakarak önce standart soğutucu sonra da ZEROtherm HC 92 CU 8800 ve Thermalright HR-03 GT ile denedik. Fanlı/fansız, kapaklı/kapaksız, yüksek/düşük devir fan tüm ihtimalleri denedik. Kullanılan kasa Cooler Master Cosmos ESA olmakla birlikte çok iyi bir soğutma sistemi içerdiğini hatırlatalım. Tabanda emici, sol kapakta emici, arkada atıcı ve üstte 2 tane atıcı fan çalışıyordu. Kasa içi hava akımı en üst seviyedeydi. Bu sayede ekran kartını fansız çalıştırdığımızda iyi sonuçlar elde ettik.

HR-03 GT üzerine eklediğimiz 92 mm Fander fanın hızı 800 - 2000 rpm arası, gürültüsü 14 - 26 dBA arası değişiyor. Ekran kartına yük bindirmek için RTHDRIBL adlı gerçek zamanlı modelleme programını 8XAA ayarlarıyla tam ekran modda (1680x1050) 30 dakika çalıştırdık. Testler sırasında ortam sıcaklığı 24 C idi. İşte merakla beklenen test sonuçları.


Sonuç değerlendirmesi

Yüklü ve yüksüz yapılan denemelerde, fanın düşük ve yüksek devirli olduğu konumlarda en iyi sonuçlara imza atan Thermalright HR-03 GT oldu. Bu zaten beklenen bir durumdu. Soğutucunun gövdesi hayli büyük ve ısı uzaklaştırma kapasitesi yüksek. Öyle ki, bizim kasa kurulumunda GeForce 9600GT ile fansız olarak kullanmak bile mümkün. Yük altındayken, Thermalright HR-03 GT'nin fansız halinin referans soğutucudan başarılı olması şaşırtıcı. Büyük soğutucu bloğun fansız hali, referans soğutucudaki küçük fanı yeniyor. En yüksek performans ödülünü alması son derece doğal.


Thermalright HR-03 GT fansız olmasına rağmen 121 YTL fiyata sahip pahalı bir ürün ve www.firebal.net adresinden temin edilebiliyor. Performans rekoru kırmayan ama mavi LED'li fanla gelen, hız ayarı olan, üç farklı kullanım modu bulunan ZEROtherm HC 92 CU 8800 Hurricane ise 100 YTL fiyata sahip, www.akortek.com üzerinden temin edilebiliyor. Performans sonuçları dışında gürültü sonuçlarına da bakarsak tek sıkıntı ZEROtherm Hurricane'in yüksek devirdeki durumu. Ancak bu soğutucunun fanı düşük devirdeyken de ısıyı uygun seviyede tutuyor.


Bizim incelemede kullanılan kart GeForce 9600GT olduğundan farklı kartlarla farklı sonuçlar alacağınızı unutmayın. Seçim yapmadan önce uyum listesine de göz atın ve kasa içi havalandırmaya da dikkat edin.

---

Mim. Müh. Görkem YILDIRIM, MCSE: Security 2003 PCnet Bilgisayar ve İnternet Dergisi Donanım / Teknoloji Yazarı

kobraa

Thermalright HR-03 GT DAHA İYİ BENCE

kobraa

Ama Bilmem 2 Side Guzel Fiyatına Bakarak Alabılırım

Görkem Yıldırım

Biz de HR-03 GT daha iyi dedik zaten yazıda.

---

Mim. Müh. Görkem YILDIRIM, MCSE: Security 2003 PCnet Bilgisayar ve İnternet Dergisi Donanım / Teknoloji Yazarı